Doanh nhân xứ Trà nâng tầm nông sản quê hương

Một búp chè, một sợi miến hay củ nghệ, búp măng... đều có thể mở ra cơ hội làm giàu cho quê hương. Nhưng để sản vật trở thành sản phẩm có thương hiệu, tìm được chỗ đứng trên thị trường, đòi hỏi những người dám thay đổi cách làm, kiên trì với chất lượng và đồng hành cùng nông dân vượt qua khó khăn. Ở Thái Nguyên, những doanh nhân ấy đang góp phần đưa nông sản Việt đi xa từ chính những điều gần gũi nhất.

Bà Nguyễn Thị Hiền, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty CP Chè Hà Thái, kiên trì phát triển chè hữu cơ, nâng giá trị sản phẩm quê hương.

Kiên trì đổi mới để giữ nghề, phát triển sản phẩm

Đến thăm Công ty CP Chè Hà Thái (xã An Khánh) những ngày chuẩn bị cho Festival Trà Quốc tế - Thái Nguyên 2026, câu chuyện với bà Nguyễn Thị Hiền, Chủ tịch Hội đồng quản trị, bắt đầu từ việc đón khách về đồi chè. Bà muốn du khách tự tay hái búp, trải nghiệm sao, vò thủ công rồi thưởng trà ngay giữa vùng nguyên liệu. Qua đó, khi nâng chén trà, khách hiểu thêm về đất, về người và công sức làm nên hương vị.

Công ty CP Chè Hà Thái ra đời năm 2001. Đến năm 2010, bà Nguyễn Thị Hiền chuyển hướng từ sản xuất chè đen sang chè xanh cao cấp và chè hữu cơ. Vốn liếng dồn vào chè, chi phí đầu tư tăng mà giá bán chưa cải thiện tương xứng, nhiều người khuyên bà đừng mạo hiểm. Bà vẫn kiên trì với lựa chọn làm ra sản phẩm an toàn, chất lượng.

Bà Hiền trải lòng, làm thương hiệu đã khó, nhưng đứng được trên thị trường còn khó hơn. Chữ “đứng được” ấy gắn với sự cẩn trọng trong từng khâu, từ chăm sóc đến sao, sấy, cùng trách nhiệm với người uống trà.

Năm 2016, sản phẩm chè tôm nõn Hà Thái giành giải Bạc tại cuộc thi chè quốc tế tổ chức ở Canada. Cùng với dấu ấn trên thị trường, cách làm chè ở vùng nguyên liệu cũng có những thay đổi. Thông qua liên kết với doanh nghiệp, các hộ được hướng dẫn kỹ thuật, hỗ trợ vật tư và thu mua sản phẩm, từng bước chuyển từ canh tác truyền thống sang sản xuất hữu cơ.

Người trồng chè chú trọng chất lượng búp, sử dụng phân hữu cơ và các biện pháp sinh học trong chăm sóc. Theo thông tin doanh nghiệp cung cấp, doanh thu của các hộ liên kết tăng khoảng 1,5-2 lần so với trước, tiếp thêm niềm tin để bà con theo đuổi cách làm mới.

Cũng mang theo mong muốn làm giàu bằng nghề của quê hương, anh Nguyễn Văn Ba, Giám đốc Hợp tác xã (HTX) Miến Việt Cường (xã Đồng Hỷ), từng rời làng vào miền Nam mưu sinh rồi quyết định trở về. Trong những khu chợ xa nhà, thấy miến được đóng gói đẹp, bán chạy, anh nghĩ đến sản phẩm quê mình vẫn chủ yếu tiêu thụ ở chợ xã, chợ huyện. Năm 2007, anh thành lập HTX, tìm đường đưa miến làng vào những thị trường lớn hơn.

Hai năm đầu, HTX liên tục thua lỗ. Có lần đầu tư dây chuyền sấy, sợi miến đẹp, bóng hơn nhưng khách hàng phản hồi chất lượng giảm. Anh cùng các thành viên chấp nhận thu hồi toàn bộ sản phẩm đã giao, cung cấp miến bảo đảm chất lượng để thay thế. Đây là quyết định tốn kém nhưng cần thiết để giữ niềm tin của khách hàng.

Ứng dụng máy móc trong sản xuất tại HTX Miến Việt Cường, giúp giảm sức lao động, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

Muốn mở rộng sản xuất mà vẫn giữ chất lượng, anh Ba tiếp tục mày mò chế tạo máy khuấy bột, máy ép và hệ thống hong phơi. Có lần thử nghiệm thất bại, anh phải đổ bỏ hàng trăm kilôgam bột dong tốt. Sau nhiều lần sửa chữa, cải tiến, những thiết bị mới giúp giảm sức lao động, tăng năng lực sản xuất.

Từ những phên tre phải khiêng ra, mang vào, nghề làm miến từng bước chuyển sang hệ thống hong phơi bằng băng chuyền. Trên khu sản xuất rộng 2ha, hiện mỗi tháng Việt Cường đưa ra thị trường khoảng 20-25 tấn miến thành phẩm; hơn 20 tấn miến đã được xuất khẩu chính ngạch sang Đan Mạch, Na Uy, Australia và thị trường Đài Loan.

Anh Ba tiếp tục tìm cách làm mới món ăn quen thuộc. Bên cạnh miến dong truyền thống, HTX phát triển miến khoai lang, miến tỏi đen, miến sắn dây và đang nghiên cứu dòng miến từ 100% sắn dây. Anh chia sẻ: Giữ nghề không chỉ là làm tốt sản phẩm ông bà truyền lại mà còn tìm thêm lựa chọn phù hợp với nhu cầu người tiêu dùng hôm nay.

Liên kết vùng nguyên liệu để nâng cao giá trị nông sản

Nếu ở Việt Cường, những cải tiến bắt đầu từ việc giảm nhọc nhằn cho người làm miến, thì tại xã Bạch Thông, chị Lê Thị Hương, Giám đốc HTX Nông nghiệp công nghệ cao BK Foods, lại trăn trở tìm lời giải cho tình trạng nông sản hư hỏng khi chưa kịp tiêu thụ. Một bữa cơm với những món măng dân dã ở bản Pè để lại cho chị nhiều suy nghĩ. Măng ngon, nhưng khi thu hái nhiều mà không bán hết, bà con phải luộc rồi phơi. Gặp mưa, măng có thể mốc, phải bỏ đi. Qua những chuyến về vùng nguyên liệu, chị cùng HTX tìm hiểu, đầu tư thiết bị sấy để bảo quản sản phẩm, giảm phụ thuộc vào thời tiết.

Ở xưởng BK Foods, mỗi loại nguyên liệu được lựa chọn cách chế biến phù hợp. Măng nứa tép được sấy hơi; trà hoa vàng được sấy lạnh để giữ hương thơm, vị ngọt thanh. Nghệ và một số nông sản bản địa cũng được chế biến, sấy khô. Từ củ nghệ, HTX phát triển thêm tinh bột nghệ, viên tinh bột nghệ mật ong. Năm 2024, nguồn vốn hỗ trợ không lãi suất từ Quỹ Thiện Tâm giúp HTX đầu tư thêm máy sấy lạnh, máy sấy nhiệt sạch, gắn với việc liên kết các hộ khó khăn phát triển sản xuất.

Chị Hương xác định, muốn có sản phẩm tốt phải bắt đầu từ nguyên liệu. BK Foods liên kết với khoảng 100 hộ dân, hướng dẫn chăm sóc, thu hái và thu mua sản phẩm. Bà con dần quen với yêu cầu chất lượng, có đầu ra ổn định hơn; HTX có nguồn cung để duy trì chế biến. Đến nay, các sản phẩm sấy khô của đơn vị đã có mặt tại Nhật Bản, Ấn Độ và Anh.

Vùng nguyên liệu của Công ty CP Chè Hà Thái

Từ đồi chè đến làng miến, từ vùng nguyên liệu đến xưởng chế biến nông sản ở vùng cao, ba người, ba hành trình cùng gặp nhau ở sự bền bỉ và tình yêu quê hương được thể hiện bằng những lựa chọn cụ thể. Bằng việc tìm thị trường, đầu tư công nghệ và đưa yêu cầu của thị trường vào từng vùng trồng, từng công đoạn sản xuất, những doanh nhân ấy đang góp phần thay đổi tư duy sản xuất, giúp người nông dân tham gia xây dựng thương hiệu và hưởng thành quả từ giá trị gia tăng.

Nâng tầm nông sản được thể hiện qua khả năng giữ uy tín sau mỗi đơn hàng, mỗi mùa thu hoạch và sự tin cậy của người tiêu dùng đối với tên đất, tên làng. Sản phẩm đi xa, thị trường rộng mở, nhưng giá trị lâu dài vẫn được vun đắp tại quê nhà, nơi vùng nguyên liệu được chăm sóc bền vững, người làm nghề có thu nhập ổn định và niềm tin để gắn bó. Mỗi bước tiến của thương hiệu cũng là một bước tiến trong cuộc sống của người nông dân.

Hoài Anh