Sinh năm 1988 tại tỉnh Nam Định cũ (nay thuộc tỉnh Ninh Bình), chị Đặng Thị Tâm từng có nhiều năm sinh sống và làm việc tại Đông Nai trong lĩnh vực tài chính - kế toán, đúng với chuyên ngành chị được đào tạo. Năm 2012, chị nên duyên cùng anh Phạm Mạnh Hùng - người con của làng gốm Phù Lãng, xã Phù Lãng, tỉnh Bắc Ninh.

Những ngày đầu về làm dâu, hình ảnh quen thuộc ở làng nghề gốm Phù Lãng khiến chị vừa ấn tượng, vừa mang thật nhiều tâm trạng và cả sự trăn trở. Bởi dù sở hữu lịch sử gần 800 năm và có nhiều tiềm năng phát triển, nhưng sản phẩm của làng nghề khi ấy vẫn khá đơn điệu, chủ yếu là chum, vại, tiểu, quách nối dài trong các xưởng gốm. Những sản phẩm này đẹp và mang đậm dấu ấn truyền thống, nhưng kích thước lớn, khó vận chuyển nên khách du lịch thường chỉ đến tham quan rồi ra về tay không mà ít mua sản phẩm mang về.

Điều này khiến những người làm nghề không có thu nhập và một thực tế đã xảy ra, nhiều người đã bỏ nghề để đi nơi khác kiếm sống. “Lúc đó, tôi có cảm giác làng nghề đang bị ‘chảy máu chất xám’. Người trẻ đi làm ăn xa, ít mặn mà với nghề và sản phẩm chưa đa dạng nên rất khó tiếp cận khách hàng” - chị Đặng Thị Tâm cho biết thêm.

Chứng kiến tiềm năng lớn của làng nghề chưa được khai thác hiệu quả, chị luôn day dứt với câu hỏi: “Vì sao một làng nghề lâu đời như Phù Lãng lại chưa có nhiều sản phẩm gia dụng hay quà lưu niệm tinh gọn như các làng nghề khác?”. Câu hỏi ấy cứ ngày một lớn dần và trở thành động lực để năm 2017, chị cùng chồng quyết định rời Đồng Nai trở về quê hương lập nghiệp, với mong muốn góp một phần nhỏ bé vào sự phát triển của làng gốm Phù Lãng.

Trong suốt 7 năm, từ năm 2017 - 2024, hai vợ chồng chị Tâm miệt mài thử nghiệm để tạo nên dòng men riêng mang đậm bản sắc Phù Lãng. Nguyên liệu để làm gốm đều được lấy từ tự nhiên như: tro trấu, bùn phù sa sông Cầu, vỏ trai, vỏ hến nung thành tro… Sau rất nhiều lần thất bại, đến năm 2024, những sản phẩm đầu tiên mới thực sự hoàn thiện và được đưa ra thị trường. Cùng với điểm đó, Hợp tác xã Gốm và Du lịch Minh Tâm ra đời.

Theo chị Đặng Thị Tâm, điểm đặc biệt của dòng men gốm do xưởng gốm Minh Tâm tạo ra đó là có màu sắc khác nhau, không chiếc nào giống chiếc nào, đây cũng chính là vẻ đẹp riêng của gốm thủ công.

“Cùng một lò nung nhưng mỗi vị trí sẽ có dòng nhiệt khác nhau. Khi gặp nhiệt độ hơn 1.200 độ C, men tự chảy và tạo nên những sắc độ riêng biệt. Đó là điều mà hàng công nghiệp không có được” - chị Đặng Thị Tâm chia sẻ.

Từ giữ nghề đến khát vọng xây thương hiệu 

Song song với nghiên cứu men gốm, năm 2019, chị Tâm bắt đầu phát triển mô hình du lịch trải nghiệm tại làng nghề. Qua những lần đón khách du lịch trong và ngoài nước, chị nhận ra du khách đặc biệt yêu thích các sản phẩm nhỏ gọn, mang dấu ấn thủ công để mang về làm quà lưu niệm.

Từ đó, chị chuyển hướng sang sản xuất các dòng sản phẩm nhỏ, gọn, dễ di chuyển và mang theo như bát ăn cơm, lọ hoa, bình hút tài lộc… nhưng vẫn giữ nguyên tinh thần của gốm Phù Lãng truyền thống.

Theo chị Đặng Thị Tâm: “Muốn giữ nghề thì phải tìm được hướng đi mới. Nếu tất cả cùng làm một dòng sản phẩm giống nhau, làng nghề rất dễ rơi vào cạnh tranh nội bộ và bị ép giá. Phù Lãng không thiếu tiềm năng để phát triển, nhưng vấn đề là phải sáng tạo thêm sản phẩm mới để khách hàng có nhiều lựa chọn hơn khi đến với địa phương”.

Với suy nghĩ đó, không chỉ sản xuất những sản phẩm nhỏ gọn, xưởng gốm Minh Tâm còn kết hợp phát triển mô hình du lịch trải nghiệm cho du khách đến tham quan làng nghề. Hiện xưởng gốm và khu du lịch trải nghiệm của gia đình chị Đặng Thị Tâm có diện tích khoảng 11.000 m², tạo việc làm thường xuyên cho khoảng 20 lao động địa phương, chưa kể lao động thời vụ vào mùa cao điểm. Thu nhập trung bình của người lao động đạt khoảng 15 triệu đồng/tháng.

Không chỉ bán sản phẩm, chị còn trực tiếp giới thiệu với khách hàng về quy trình làm gốm, sự khác biệt của dòng men tự nhiên và giá trị của sản phẩm thủ công an toàn cho sức khỏe. “Khách hàng bây giờ rất quan tâm đến chất lượng. Khi hiểu được sản phẩm làm hoàn toàn từ nguyên liệu tự nhiên, không chì, không kim loại nặng, họ sẵn sàng lựa chọn dù giá thành cao hơn”, chị Đặng Thị Tâm khẳng định.

Điều khiến chị vui nhất là nhiều du khách nước ngoài đặc biệt yêu thích gốm Phù Lãng. “Họ xem đi xem lại từng sản phẩm rồi trầm trồ vì màu men và sự khác biệt của từng chiếc bát, bình hoa. Điều đó khiến tôi càng tin vào hướng đi của mình”, chị Đặng Thị Tâm hồ hởi kể, nhưng chị cũng cho biết: Hành trình làm nghề cũng không ít áp lực. Có thời điểm, chị và những người đồng hành từng muốn buông xuôi vì khó khăn khi phát triển mô hình mới. Nhưng tình yêu với làng nghề đã giữ chị ở lại. “Tôi nghĩ đây giống như một cái duyên, một sứ mệnh. Nên mong muốn góp một phần nhỏ để con cháu sau này vẫn còn biết đến nghề gốm Phù Lãng” - chị Đặng Thị Tâm nói.

Hiện chị đang hoàn thiện các thủ tục để thành lập hội nghệ nhân làng gốm Phù Lãng với mong muốn xây dựng logo, thương hiệu chung cho làng nghề và đăng ký sở hữu trí tuệ cho dòng men truyền thống. Theo chị, đây sẽ là nền tảng để các nghệ nhân cùng phát triển sản phẩm bài bản hơn, đồng thời nâng cao uy tín của gốm Phù Lãng trên thị trường.

Không dừng lại ở đó, chị còn ấp ủ kế hoạch mở rộng không gian du lịch trải nghiệm theo hướng nghỉ dưỡng, thiền và sống chậm giữa làng nghề ven sông Cầu. Theo đó, cơ sở gốm Minh Tâm sẽ có những khu lưu trú mang dáng dấp lò gốm cổ, nơi du khách có thể ở lại qua đêm, trải nghiệm làm gốm, ngắm dòng sông Cầu và cảm nhận nhịp sống bình yên của vùng quê Kinh Bắc.

“Tôi muốn khi đến với làng gốm Phù Lãng, mọi người không chỉ mua một món đồ gốm mà còn cảm nhận được câu chuyện và văn hóa của làng nghề truyền thống Kinh Bắc nói riêng, của Việt Nam nói chung” - chị Đặng Thị Tâm chia sẻ.