Muốn khách “rút hầu bao”, du lịch mua sắm phải khác biệt

Sức mạnh của du lịch mua sắm 

Về xu thế của du lịch mua sắm - ông Jorge Casal, Phó Chủ tịch Cấp cao phụ trách Thị trường mới và Quan hệ Chính phủ của Tập đoàn Global Blue phân tích, nếu trước đây du khách lựa chọn điểm đến chủ yếu dựa trên nhu cầu tham quan hay nghỉ dưỡng thì hiện nay mua sắm đã trở thành một trong những yếu tố đặc biệt quan trọng của điểm đến, trở thành động lực thu hút du khách. Một thống kê của Global Blue cho thấy, trung bình mỗi du khách quốc tế chi khoảng 800 USD cho hoạt động mua sắm tại điểm đến. Con số này không chỉ phản ánh nhu cầu tiêu dùng của du khách mà còn cho thấy sức mạnh kinh tế của du lịch mua sắm. Khi mức chi tiêu tăng lên, lợi ích không chỉ dừng ở doanh thu của ngành Du lịch mà còn lan tỏa sang thương mại, sản xuất, dịch vụ, logistics, làng nghề và nhiều lĩnh vực liên quan.

Theo các số liệu thống kê, năm 2025, tổng lượng khách quốc tế đến Việt Nam đạt khoảng 21,2 triệu lượt, tăng 20,4% so với năm trước. Tổ chức Du lịch Liên hợp quốc (UN Tourism) đánh giá Việt Nam là một trong những quốc gia có tốc độ tăng trưởng cao và phục hồi nhanh nhất trên thế giới. Bên cạnh các chính sách thúc đẩy du lịch, Chính phủ Việt Nam đã và đang chú trọng đầu tư hạ tầng, phát triển các trung tâm thương mại và dịch vụ nhằm thúc đẩy du lịch mua sắm, thu hút du khách…

Mặc dù có mức tăng nhanh về lượng khách, nhưng điều này không đồng nghĩa với việc tăng các giá trị kinh tế tại điểm đến. Vấn đề này được Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng đề cập tại buổi làm việc với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch mới đây. Thủ tướng lưu ý “cần suy nghĩ nghiêm túc để tránh tình trạng khách quốc tế đến nhưng phần lớn nguồn thu lại thuộc về các đối tác nước ngoài”. Nhận định của Thủ tướng không chỉ đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng tăng trưởng cho ngành Du lịch mà còn gợi mở bài toán làm sao để giữ lại giá trị trong nền kinh tế.

Muốn khách chịu chi, du lịch mua sắm phải khác biệt

Việt Nam không thiếu sản phẩm cho du lịch mua sắm. Từ hệ thống làng nghề truyền thống trải dài khắp các vùng miền, nền ẩm thực phong phú, sản phẩm nông nghiệp đa dạng cho đến các mặt hàng thủ công mỹ nghệ, Việt Nam đang sở hữu một nguồn tài nguyên rất lớn để phát triển du lịch mua sắm.

Tuy nhiên, nghịch lý nằm ở chỗ dù có nhiều chất liệu, Việt Nam vẫn chưa tạo ra được nhiều sản phẩm đủ sức kích thích du khách chi tiêu. Không ít doanh nghiệp lữ hành thừa nhận họ từng lúng túng khi được đối tác quốc tế hỏi: đến Việt Nam nên mua gì?

Chủ tịch Câu lạc bộ Lữ hành UNESCO Hà Nội Trương Quốc Hùng: 

“Khách du lịch nào cũng có nhu cầu mua quà lưu niệm hay những sản phẩm mang tính đặc trưng của điểm đến. Tuy nhiên, điều quan trọng là phải định vị được nét văn hóa riêng và nghiên cứu đúng thị hiếu khách hàng, bán cho họ những thứ họ cần thay vì chỉ bán những gì mình có. Muốn khách chịu chi, du lịch mua sắm phải khác biệt. Bởi nếu đến địa phương nào du khách cũng bắt gặp những gian hàng giống nhau, những món quà na ná nhau và những câu chuyện tương tự nhau thì rất khó tạo ra lý do để họ chi tiêu. Mỗi địa phương cần xác định rõ sản phẩm đặc trưng của mình, từ đó đầu tư thiết kế, bao bì, câu chuyện thương hiệu, tiêu chuẩn chất lượng và hệ thống phân phối phù hợp”.

Tổng Giám đốc Tràng An Travel Nguyễn Hữu Cường: 

“Ngày càng nhiều du khách quốc tế khi đến Việt Nam không chỉ quan tâm đến tham quan hay nghỉ dưỡng mà còn tìm kiếm các sản phẩm mang đậm dấu ấn văn hóa địa phương. Những mặt hàng như lụa tơ tằm, thêu ren, sơn mài, mây tre đan, gốm sứ, cà phê, trà hay nông sản chế biến đều nhận được sự quan tâm nhất định. Tuy nhiên, điều quan trọng không chỉ nằm ở chất lượng sản phẩm mà còn ở khả năng sản phẩm ấy kể được câu chuyện về văn hóa, con người và vùng đất nơi nó được tạo ra…”.

Giám đốc Asiana Travel Trịnh Việt Dũng: 

“Du khách hiện có xu hướng dịch chuyển từ ‘xa xỉ vật chất’ sang ‘xa xỉ cảm xúc’, họ ưu tiên các sản phẩm giàu giá trị tinh thần, mang tính bản địa, lưu giữ kỷ niệm của chuyến đi trải nghiệm tại điểm đến thay vì chỉ mua sắm hàng hóa đơn thuần. Điều đó lý giải vì sao nhiều trải nghiệm như học nấu ăn, tham gia chế tác sản phẩm thủ công, khám phá làng nghề hay trực tiếp tương tác với người bản địa ngày càng được du khách yêu thích.

Một chiếc khăn lụa không còn đơn thuần là món đồ lưu niệm nếu du khách được chứng kiến quá trình dệt lụa. Một hộp trà không chỉ là sản phẩm đóng gói nếu phía sau đó là câu chuyện về vùng nguyên liệu, tập quán canh tác hay văn hóa thưởng trà. Trong du lịch hiện đại, người ta không chỉ mua sản phẩm mà còn mua cảm xúc, trải nghiệm và những ký ức gắn với chuyến đi”.

Cần một hệ sinh thái trải nghiệm

Trao đổi với Travel+, nhiều doanh nghiệp cho rằng, thị trường mua sắm cho khách du lịch tại Việt Nam còn khá nhiều “điểm yếu” như trùng lặp về mẫu mã; thiếu sáng tạo trong thiết kế và chưa thực sự phản ánh chiều sâu văn hóa bản địa. Không ít mặt hàng dù chất lượng tốt nhưng cách thể hiện chưa tương xứng với giá trị.

Đây là khoảng trống cần sớm được lấp đầy. Bởi trong thời đại mạng xã hội, mỗi sản phẩm hoàn toàn có thể trở thành một câu chuyện lan truyền toàn cầu. Giá trị của hàng hóa không chỉ nằm ở chất lượng mà còn ở khả năng tạo cảm xúc, khơi gợi sự tò mò và khiến du khách muốn mang theo một phần ký ức của điểm đến khi trở về.

Khó khăn hiện nay không nằm ở việc thiếu sản phẩm mà ở chỗ Việt Nam chưa hình thành một hệ sinh thái mua sắm dành riêng cho du khách. Nhiều điểm bán còn thiếu chuyên nghiệp, chưa minh bạch giá cả, chất lượng chưa đồng đều và chưa tạo được cảm giác mua sắm thuận tiện, an tâm cho khách quốc tế. Một thực tế dễ nhận thấy là tại nhiều chương trình tour, hoạt động mua sắm vẫn được thiết kế theo hướng “đưa khách vào điểm bán” thay vì xây dựng thành trải nghiệm tự nhiên trong hành trình. Điều này khiến không ít du khách có tâm lý e ngại, thậm chí chủ động tìm kiếm các tour “không mua sắm”.

Ý kiến của Tổng Giám đốc Tràng An Travel+ đã phản ánh khá rõ nét thực trạng của du lịch mua sắm hiện nay: nếu thiếu sự kết nối giữa sản phẩm, văn hóa và trải nghiệm, du khách sẽ cảm thấy mình bị “dẫn dắt” vào các điểm bán mang tính thương mại đơn thuần thay vì được khám phá những giá trị bản địa thực sự. Vì vậy, cần thay đổi tư duy, mua sắm không nên là một điểm dừng bắt buộc mà phải trở thành một trải nghiệm có giá trị, nơi du khách được hiểu, được tham gia và được lựa chọn.

Du khách tham quan làng gốm Bát Tràng. Ảnh: Mai Việt Travel

Cơ hội cho một bước chuyển mới

Trong phát triển du lịch mua sắm, công nghệ đang trở thành yếu tố ngày càng quan trọng. Không chỉ dừng ở quảng bá trực tuyến hay thanh toán điện tử, công nghệ còn tham gia vào toàn bộ hành trình mua sắm của du khách, từ tìm kiếm thông tin, xác thực sản phẩm, thanh toán, hoàn thuế đến chăm sóc sau bán hàng.

Đại diện Global Blue cho biết tập đoàn hiện triển khai hệ thống hoàn thuế điện tử tại 45 quốc gia, trong đó có nhiều điểm đến tại châu Á - Thái Bình Dương như Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc và Singapore. Hệ thống này hướng đến hai yếu tố cốt lõi là tăng cường bảo mật, phòng chống gian lận và nâng cao trải nghiệm số cho du khách thông qua tự động hóa quy trình hoàn thuế.

Đáng chú ý, nhiều quốc gia không xem hoàn thuế điện tử chỉ là một giải pháp kỹ thuật mà coi đây là công cụ nâng 18 19 cao năng lực cạnh tranh của điểm đến. Khi quy trình mua sắm, thanh toán và hoàn thuế trở nên thuận tiện hơn, tâm lý chi tiêu của du khách cũng có xu hướng thay đổi tích cực hơn. Với du khách quốc tế, sự minh bạch, nhanh chóng và dễ sử dụng đôi khi chính là yếu tố quyết định việc họ có mua thêm hay không.

Phó Cục trưởng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam Nguyễn Thị Hoa Mai đánh giá cao đề xuất số hóa dịch vụ hoàn thuế của Global Blue, cho rằng đây là hướng đi phù hợp nhằm nâng cao sức hấp dẫn của điểm đến Việt Nam đối với du khách quốc tế. Theo bà Mai, Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam sẽ phối hợp với các cơ quan chức năng liên quan để nghiên cứu, đánh giá khả năng triển khai; đồng thời đề nghị Global Blue chia sẻ thêm dữ liệu, thông tin về xu hướng tiêu dùng của du khách quốc tế nhằm hỗ trợ công tác hoạch định chính sách phát triển du lịch trong thời gian tới.

Du khách tìm hiểu về sản phẩm mỹ nghệ tại Hà Nội. Ảnh: Mai Việt Travel

Từ định hướng này có thể thấy, nếu muốn tăng mức chi tiêu của du khách, Việt Nam không thể chỉ bán thêm sản phẩm. Điều quan trọng hơn là phải tạo ra một hành trình tiêu dùng liền mạch, minh bạch và giàu cảm xúc. Ở đó, sản phẩm phải đủ hấp dẫn, điểm bán phải đủ tin cậy, thanh toán phải thuận tiện, hoàn thuế phải nhanh chóng và toàn bộ trải nghiệm phải khiến du khách cảm thấy an tâm.

Điều giữ chân du khách không nằm ở số lượng trung tâm thương mại hay những lời mời mua hàng. Điều khiến họ sẵn sàng chi tiêu là cảm giác được mang theo một phần trải nghiệm của điểm đến sau chuyến đi. Khi mỗi sản phẩm có thể kể một câu chuyện, mỗi điểm bán trở thành một không gian văn hóa và mỗi giao dịch được thực hiện trong sự minh bạch, thuận tiện, mua sắm sẽ không còn là hoạt động đi kèm mà có thể trở thành một phần đáng nhớ của hành trình.

Và khi làm được điều đó, du lịch mua sắm sẽ không chỉ góp phần gia tăng doanh thu, kéo dài thời gian lưu trú và nâng cao sức cạnh tranh của điểm đến. Quan trọng hơn, nó giúp giữ lại nhiều hơn giá trị mà du khách tạo ra tại Việt Nam, để mỗi hành trình không chỉ được đo bằng số lượt khách đến mà còn bằng những giá trị kinh tế, văn hóa và cảm xúc được tạo ra sau mỗi chuyến đi.

Từ khóa : du lịch mua sắm, làng nghề truyền thống, du lịch Việt Nam, trải nghiệm của điểm đến,